کتاب کارنامه اسلام عبدالحسین زرین کوب/امیرکبیر

کارنامه اسلام ، نام کتابی از دکتر عبدالحسین زرین کوب می‌باشد. او این کتاب را اول بار در سال ۱۳۴۸ به چاپ رساند. موضوع این کتاب فرهنگ و تمدن اسلامی است. کارنامه اسلام، یک فصل درخشان تاریخ انسانى است، نه فقط از جهت توفیقى که مسلمین در ایجاد یک فرهنگ تازه جهانى یافته اند بلکه به سبب فتوحاتى که آنها را موفق کرد به ایجاد یک دنیاى تازه، وراى شرق و غرب قلمرو اسلام که در واقع نه شرق بود نه غرب. فتح اسلام البته با جنگ حاصل شد، اما نشر اسلام در بین مردم کشورهای فتح شده به زور جنگ نبود. مخصوصاً اهل کتاب (یهود ، نصارا ، مجوس و صابئین)، حتی بت پرستان اروپا، هند و تبت هم با پرداخت جزیه در قلمرو اسلامی در صلح و آرامش بسر برند.

در هر صورت اسلام، در قلمرو  و سرزمین های فتح شده انتشار و قبول می یافت به دلیل مقتضیات و اسباب گوناگون اجتماعی و پیشرفت نظامی اعراب.  این پیشرفت های نظامی در زمان خلفای راشدین قوت بیشتری یافت . محرک اعراب در این امر در درجه اول شاید امید کسب غنیمت بود اما اجر اخروی که مجاهده در راه خدا متضمن آن بود نیز مورد توجه بود. عراق،  شام، فلسطین و سوریه یکی پس از دیگری فتح شدند. مصر هم از دست بیزانس بیرون آمد. در دنباله غزوات پیامبر (صلی ا… علیه و آله ) و بلافاصله بعد از وفات ایشان ماجرای فتوح از دفع اهل رده (اعراب مرتدی که از پرداخت زکاتَ سر باز می زدند) در خلافت ابوبکر شروع شد.

و چندی بعد در عراق به فتح تیسفون، فارس، خراسان و ماوراء النهر. این فتوحات، که تا حدی به تقدیر الهی یا معجزه اسلامی تعبیر شد،  به این سبب به راحتی ممکن می شد که همه جا در قلمرو ایران و بیزانس مقدم مهاجمان را عامه مردم با علاقه استقبال کردند . بیزانس ها چون در مصر از سوریه هم منفور تر بودند 10 هزار سرباز مسلمان کافی بود برای فتح مصر.بدین گونه هنوز یک ربع قرن از هجرت پیامبر (صلی ا… علیه و آله) نگذشته بود که بیرون از جزیره العرب، از تیسفون ساسانی گرفته تا اسکندر بیزانسی همه در تصرف قلمرو اسلام بود با بانگ اذان که شهادت می داد به وحدانیت خداوند و رسالت حضرت محمد (صلی ا… علیه وآله). خلافت شیخین صرف نظر از منشأ حق یا ناحق آنها ( که باعث اختلاف و ایجاد دو فرقه ی شیعه و سنی شد )  نوعی ی بود که هم امر به صلح می کرد و هم جنگ …

عبدالحسین زرین کوب در مقدمه کتاب می نویسد:

«طرز بیانی که من درین کتاب به کار برده ام شاید در نظر اول در نزد برخی از خوانندگان تا اندازه یی حماسه آمیز جلوه کند. اما این پندار درست نیست. نویسنده فقط خواسته است با همان چشمی به فرهنگ گذشته اسلام بنگرد که خود مسلمین گذشته بدان می نگریسته اند. شیوه بیانی عاری از هیجان و خالی از همدردی که محققان اروپایی درین مسایل دارند به آنها هرگز امکان آن را نخواهد داد تا در ارزیابی آنچه مسلمانان به فرهنگ دنیا داده اند، به درستی داوری کنند. کدام مورخ می تواند بدون همدلی واقعی، با آنچه موضوع تحقیق اوست ارتباط و تفاهم درست بیابد؟ بدون شک دنیای اسلام در تمدن و فرهنگ امروزی جهان ـ که شاید بیش از آنکه غربی باشد بورژوایی است ـ آن اندازه سهم و تاثیر واقعی داشته است که بر شمردن آن نیازی به حماسه سرایی نداشته باشد.»